Stymulanty
Stymulanty to grupa leków psychoaktywnych zwiększających stężenie dopaminy i noradrenaliny w mózgu. W leczeniu ADHD są najskuteczniejszą grupą farmakologiczną — zaliczają się do nich metylofenidat i lisdeksamfetamina (Elvanse).
- #stymulanty
- #leki
- #leczenie
- #adhd
- #farmakologia
Czym są stymulanty i jak działają w ADHD
Stymulanty to leki psychoaktywne działające głównie przez zwiększenie dostępności dopaminy i noradrenaliny w synapsach mózgowych. W ADHD, gdzie aktywność kory przedczołowej jest obniżona, stymulanty poprawiają jej funkcjonowanie — co paradoksalnie działa uspokajająco i poprawia koncentrację, a nie pobudza. Efekt terapeutyczny pojawia się szybko, często w ciągu godziny od przyjęcia dawki. Stanowią najlepiej udokumentowaną farmakologicznie grupę leków w leczeniu ADHD.
Stymulanty stosowane w ADHD w Polsce
W Polsce dostępne są dwa rodzaje stymulantów stosowanych w ADHD. Metylofenidat (Medikinet, Concerta) to lek pierwszego wyboru — refundowany dla dzieci do 18. roku życia od września 2023 roku. Lisdeksamfetamina (Elvanse) to lek drugiego rzutu stosowany, gdy metylofenidat jest nieskuteczny lub źle tolerowany — dostępna w aptekach od początku 2025 roku, bez refundacji NFZ.
| Substancja | Preparat | Czas działania | Refundacja (dzieci) |
|---|---|---|---|
| Metylofenidat | Medikinet, Concerta | 3–12 h | Tak (0 zł) |
| Lisdeksamfetamina | Elvanse | 13–14 h | Nie |
Skuteczność i miejsce w leczeniu
Stymulanty są uznawane za najskuteczniejszą farmakologiczną metodę leczenia ADHD — metaanalizy wskazują na wysoką pewność dowodów naukowych. Wytyczne polskie i europejskie rekomendują je jako leczenie pierwszoliniowe, często w połączeniu z psychoterapią (CBT) lub treningiem umiejętności. U ok. 70–80% pacjentów przynajmniej jeden stymulant przynosi istotną poprawę objawów.
Działania niepożądane i bezpieczeństwo
Najczęstsze skutki uboczne stymulantów to zmniejszenie apetytu, trudności z zasypianiem przy późnym dawkowaniu, bóle głowy i podwyższone tętno. Lek stosowany zgodnie z zaleceniami psychiatry niesie bardzo małe ryzyko uzależnienia — mechanizm działania terapeutycznego różni się od mechanizmu uzależniającego substancji. Stymulanty są przeciwwskazane przy niekontrolowanym nadciśnieniu, ciężkich chorobach serca, nadczynności tarczycy i stosowaniu inhibitorów MAO. Receptę może wystawić wyłącznie lekarz psychiatra — maksymalnie na 3 miesiące.