Metylofenidat

Mechanizm działania

Metylofenidat działa poprzez blokowanie wychwytu zwrotnego dopaminy i noradrenaliny w synapsach mózgowych. Zwiększa stężenie obu neuroprzekaźników w korze przedczołowej, co przekłada się na lepszą koncentrację uwagi, większą kontrolę impulsów i redukcję nadpobudliwości. Efekt terapeutyczny pojawia się szybko — często w ciągu 30–60 minut od przyjęcia dawki. Jest to najlepiej przebadany lek stosowany w ADHD i zalecany jako farmakoterapia pierwszego rzutu przez polskie i europejskie wytyczne.

Dostępne preparaty w Polsce

W Polsce metylofenidat dostępny jest w kilku postaciach różniących się czasem działania. Preparaty o natychmiastowym uwalnianiu (Medikinet IR) działają przez 3–5 godzin i są przyjmowane 2–3 razy dziennie. Preparaty o przedłużonym uwalnianiu (Concerta, Medikinet CR) działają przez 8–12 godzin i wystarczy je przyjmować raz rano — to forma preferowana ze względu na stabilność efektu i wygodę.

Preparat	Dawki	Czas działania
Medikinet IR	5, 10, 20 mg	3–5 h
Medikinet CR	10, 20, 30, 40 mg	8 h
Concerta	18, 36 mg	10–12 h

Dawkowanie i zasady stosowania

Leczenie rozpoczyna się od najniższej dawki (5 mg), którą psychiatra stopniowo zwiększa co 7 dni w zależności od tolerancji i skuteczności. Maksymalna dawka dobowa wynosi zazwyczaj 60 mg u dzieci i 80 mg u dorosłych. Receptę może wystawić wyłącznie lekarz psychiatra, maksymalnie na 3 miesiące. Wymaga to co najmniej 4 wizyt kontrolnych rocznie.

Refundacja i koszty

Od 1 września 2023 roku metylofenidat jest bezpłatny dla dzieci i młodzieży do 18. roku życia (refundacja 100% przez NFZ). Dorośli z ADHD nie są objęci refundacją i ponoszą pełne koszty: miesięczna terapia przy maksymalnej dawce może wynosić 300–350 zł. Warunkiem refundacji dla dzieci jest leczenie kompleksowe obejmujące zarówno farmakoterapię, jak i psychoterapię lub oddziaływania psychospołeczne.

Działania niepożądane

Najczęstsze skutki uboczne to zmniejszenie apetytu i utrata masy ciała, trudności z zasypianiem przy późnym dawkowaniu oraz bóle głowy. Rzadziej obserwuje się drażliwość, bóle brzucha i podwyższone tętno. Tak zwany efekt z odbicia — chwilowe nasilenie objawów ADHD przy schodzeniu dawki — jest typowy dla preparatów krótko działających. Stosowany zgodnie z zaleceniami psychiatry, metylofenidat niesie bardzo małe ryzyko uzależnienia.